Çocukluktan gelen travmaları nasıl atlatırız?

Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, basit amnezi, Alzheimer ve beyin sağlığı konusunda değerlendirmede bulundu.

Basit amnezi deyip geçilmemeli

Unutkanlığın iyi ve fena huylu edinmek üzere iki türü bulunduğunu belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Biri kolay unutkanlıktır yani iyi huylu unutkanlık, selim tabiatlı unutkanlık da deriz. Diğeri ise habis amnezi yani fena huylu dediğimiz unutkanlıklardır. Bu iki unutkanlık birbiriyle çok karışıyor. 60 yaş üzerinde hafıza kaybı başladığı vakit bu dek amnezi olur’ deniliyor ve Alzheimer riski göz ardı ediliyor. Alzheimer ve demansın birincil açılış belirtileri hafıza kaybı olduğu için buna dikkat etmek gerekiyor.  Beynimizdeki o basit amnezi deyip geçmememiz gerekli.” uyarısında bulundu.

Basit unutkanlıklara değinen Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Buzdolabını açarsın. ‘Ne alacaktım?’  dersin bir düşünürsün. Telefonunu eline alırsın ‘Kimi arayacaktım?’ dersin ve sonradan hatırlarsın. Böyle unutmalar olabilir.” dedi.

85 yaş üstünde Alzheimer riski %50’ye çıkıyor

Dünyada ve ülkemizde sıradan insan ömrünün uzadığını, dünyada da Türkiye’de de kadınlarda 78, erkeklerde 74-76 gibi ortalama bir yaş olduğunu kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Hatta bu sıradan 80-90’a çıktı. Mesela bir insan 60-65 yaşına geldi, unutkanlığı başladı. Bu değin hafıza kaybı olur deyip, tedbir almazsa bir müddet daha sonra bu unutkanlığın nedeninin Alzheimer olduğu anlaşılabiliyor. Kişi hayatının son 10 senesini Alzheimer olarak geçirebilir çünkü 85 yaşının üzerindeki kişilerde Alzheimer ihtimali yüzde 35-50’ye değin çıkıyor.” dedi. 

Beyni dürüst göstermek hafızaya iyi geliyor

Beynimizin de tıpkı cildimiz gibi yaşlandığını bildiren Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beynini içten kullanan, 100 yaşına da gelse hafızası, zihni pırıl pırıl oluyor. Unutkanlıkla ilgili başlangıçta erken önlem alınması önemlidir.  Alzheimer’da unutkanlığın ama yüzde 5-10’u genetiktir. Geri kalanı en ince ayrıntısına kadar beyni yanlış kullanmayla ilgilidir.”dedi. 

Yeni öğrenmelerle zihin zayıflamıyor

ABD’de ortaya meydana çıkan bir olguya da değinen Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bu ilgi çekici ve bununla beraber literatüre de giren bir olgudur. San Francisco’da bir matematik profesörü satrançta 8 saldırı ötesini görebilirken bunun 5’e düştüğünü ayrım etmiş. Sonradan nöroloğa gidiyor. Nörolog testleri yapıyor. Bütün ölçeklerde her şey alışılagelmiş çıkıyor. Akıl testlerinde yaş grubu sıradan veri tabanı içerisinde. sonra beyin check-up’ı yaptırıyor. Orada belirlenmiş tanı beyindeki plaklardan anlaşılıyor. Beyninde çok sayıda plak olduğu belirleniyor ama kaybı değil. Daha Sonra yapılan araştırmalarda şu ortaya çıkıyor: Beynini böylece hoş kullanıyor ama beyindeki amenoit plaklar olduğu halde beyin kendine yol bulmuş, yeni öğrenmelerle kişinin hafızası hiç zayıflamamış.” diye konuştu.

Beyin yeni deneyimlere açıksa çalışıyor

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, bir dönem beyin hücrelerinin sayısının değişmez olduğu ve yaş ilerledikçe bu hücrelerin öldüğünün kabul ediildiğini belirterek “1998’de bu keşfedildi. Beyin hücreleri ölmüyor. Beyinde hipokampus bölgesi var. Beynin ortasında bulunan ve hafızanın oluşturduğu bölge, kök hücreler üretiyor. Kişi beynini canlı kullanırsa yani yeni deneyimlere açıksa ya kullan ya kaybet kuralıyla beyin çalışıyor. Kullandıkça beyin açılıyor, açıldıkça kök hücrelerden yeni gözenekli olan üretiyor. O hücreler göçüyor, kullandığı beyin alanı neresiyse oraya gidiyor. Orada ağlar oluşturuyor. Orada network oluşturuyor. Kişinin beyni pırıl pırıl çalışıyor. Beyinde plaklaşma olduğu halde us zayıflamıyor.” dedi.

Sağlıklı bir hafıza için yaşam biçimi manâlı

Sağlıklı bir fikir ve hafıza için yaşam tarzının da önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beslenme önemli, yaşam tarzı manâlı ve beyni faydalanma kılavuzumuzun olması önemlidir. Beynimizi doğru kullanıyorsak basit unutkanlığı hastalıkla karıştırıp panik yapmamak gerekir. Alzheimer’da genetiğin yüzde 15 gibi bir rolü var. Yüzde 70-85 hayat biçiminin rolü vardır. Amnezi beynimizi iyi kullanıp kullanmamayla ilgilidir.”  dedi.

Alışkanlık tuzaklarına karşısında tedbirli olunmalı

Beyin sağlığı için beyin dostu bir yaşamın kayda değer olduğunu kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beyin dostu besin ve beyin dostu alışkanlıklar önemlidir. Beynimizin pek bir özelliği var fakat yapılan bir araştırmada, bir insan kumar oynamayı 440 kez yaparsa onu artık otomatik yapmaya başladığı saptama edilmiş. Günlük yaşamda sık sık karşımıza çıkar. Otomobil kullanan bir kişi hep kullandığı güzergahta ezbere gider. Daha önce oraya her zaman gitmiştir, beyin otomatik öğrenme yapıyor. Hafıza, duygu ekleyince inanış oluyor. Her Tarafta edince alışkanlık oluyor. 6 ay yeniden edince bu kişilik haline geliyor. Onun için tekrarlar çok kayda değer. Yanlış bir şeyi de yeniden ettiğinde alışılmışlık oluyor. Onun için ileri yaşta insanın en fazla kusur yaptığı şey alışkanlık tuzaklarıdır, alışkanlıklar zihinsel tuzaktır.”dedi. 

Yeni deneyimlere açık elde etmek beyni çalıştırıyor

Beynin sürekli dinamik tutulması gerektiğini ifade eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Yeni deneyimlere açık olan şahısların beyinleri sürekli pırıl pırıl çalışıyor. MR cihazına sokuyoruz. Beyninin her tarafı her konuda faal. Hatta şuna benzetiliyor: Bir vadi düşünün, yazın vadide eğer sulanmayan bir alan varsa sapsarıdır ama eğer bir yere bakılıyorsa, sulanıyorsa ağaçlı, çiçekli, kuşlu, yemyeşil alandır. İnsan beyninde de öyledir. Dar alanlar beyinde hareketli, canlı, enerjik oluyor. Bu kullanmayla ilgilidir. Kullanılmayan alanlar, kurumuş vadi gibi kuruyup kalıyor. O nedenle burada önemli olan büyük fotoğrafı görerek beyni ustaca ve bilgece kullanmaktır. Beyni kullanabilmek unutkanlığı önlemede en kayda değer basamaktır, beynin yaşlanmasına aleyhinde en büyük çözümdür.”dedi.

Beyin sağlığını gözetmek ve beyin yaşlanmasını durdurmak için tavsiyelerde de bulunan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beynimizi jurnal yaşam aktiviteleri içinde yoğun kullanmamız manâlı. Bulmaca ve sudoku çözmekten daha önemlisi örneğin her gün aynı yoldan gitmek yerine ayrı yollardan gidilmesi önerilebilir. Yani her zaman aynı alışkanlıkları devam ettirmek yerine sıkça alışkanlık başkalaşmak, sıkça pozisyon değiştirmek nasihat edilebilir.”dedi. 

Eşini unutur, anne-babasını unutmazlar… 

Alzheimer hastalığında beynin yeni öğrenme yapamadığını kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Alzheimer hastaları eskileri hatırlar ve anlatır fakat yeni şeyleri hatırlayamaz, unutur. Alzheimer’ın tipik özelliğidir. Buna retrograd hafıza kaybı diyoruz. Alzheimer fazla ilerlediği süre eşini unutur lakin anne ve babasını unutmaz. Çünkü küçüklüğe dair şeyler beyinde kalıyor. bu nedenle Alzheimer hastalığında beyin yeni öğrenmeleri yapamıyor.”dedi. 

Beynimiz de kuyu gibi kullandıkça açılan bir organ…

Kişinin yeni öğrenmelere açıksa beynin kesintisiz çalıştığını açıklayan Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beyin aralıksız yeni öğrendiği için katmanları hep canlı kullanıyor. Beyin ya kullan ya kaybet kuralıyla çalışıyor. bu nedenle kuyuya benziyor. Kuyudan su çektikçe kuyu nasıl açılıyorsa beynimiz de kullandıkça açılan bir organ.”dedi.

Yorum yapın

SMM Panel PDF Kitap indir